Blog: Examen doen

20 mei 2015

Collegevoorzitter André Postema over zijn visie op het onderwijs, opvallende observaties en dilemma's.

undefined Examen doen

Onze laatstejaars doen momenteel examen. Een in alle opzichten bijzondere tijd. In dagblad De Limburger worden zij sinds enige jaren in hun doen en laten in deze periode gevolgd. Concentratie, spanning, twijfel, een enkele keer een nonchalant "ik zie wel". En ook op de scholen zelf is daar die bijzondere sfeer, waar niet in de laatste plaats de docenten en ondersteuning debet aan zijn. Want het voelt alsof ook zij examen doen. En dat siert hen.


Maar wat is nu eigenlijk dat eindexamen? Waar staat het voor? Opvallend genoeg is daar minder duidelijkheid over dan je zou verwachten. Natuurlijk, het is de formele proeve van bekwaamheid, indien succesvol afgerond leidend tot het getuigschrift. Dergelijke objectieve toetsing en bijbehorende erkenning is onontbeerlijk voor de status van het diploma. Dat is een groot goed. Maar waar staat dit diploma, geschraagd door het examen, nu écht voor? Wat is bijvoorbeeld de voorspellende werking waar het gaat om succes in het vervolgonderwijs? Of later op de arbeidsmarkt? Gek genoeg is daar maar weinig en weinig bevredigend onderzoek naar verricht. Om nog maar niet te spreken over de ontbrekende toetsing op andere bekwaamheden dan louter de cognitieve: relevante vaardigheden en attitudes, zoals ondernemerschap, samenwerking en kritisch vermogen. Een voldoende sociale en maatschappelijke betrokkenheid en bijbehorend verantwoordelijkheidsgevoel. Eigenaarschap voelen voor onze samenleving en onze democratie. Eindexamen doen zou toch ook een proeve in die bekwaamheden moeten inhouden.

En dan de discussie over het maatwerkonderwijs, idealiter afgerond met een maatwerkexamen en een maatwerkdiploma. Hoe ver staan we daar wel niet vandaan! Want alle mooie voorbeelden van personalisering ten spijt: aan het einde van de opleiding doen toch alle leerlingen exact hetzelfde examen op exact hetzelfde moment. Dat klinkt toch behoorlijk 20e-eeuws. Of eigenlijk nog archaïscher.

Wat mij in dit kader, wanneer we het hebben over de waarde van het eindexamen, ook puzzelt, is het karakter van de momentopname. Onderwijskundige experts verschillen nauwelijks van mening over het feit dat repetitief en over een langere periode kennis verwerven verre de voorkeur verdient boven het kortstondig stampen. Toch lijken we, door de vormgeving van in het bijzonder het centraal schriftelijk examen, onze leerlingen hier in toenemende mate toe aan te zetten. Gerichte examentraining kan tot substantieel hogere resultaten leiden – volgens diverse onderzoeken zelfs tot gemiddeld een vol punt hoger. Leerlingen laten zich hier, voor zover de huishoudportemonnee dit toelaat, in toenemende mate in bijstaan door commerciële examentrainingsbureaus - waaronder inmiddels ook tal van aan hogescholen en universiteiten verbonden bv's. Ik vind dit in meerdere opzichten kwalijk. Daar waar er binnen het hoger onderwijs sinds jaar en dag sprake is geweest van verschraling van het aantal effectieve onderwijsuren, daar gaan deze docenten zich ineens betaald wél bezighouden met VO-leerlingen. Maar belangrijker nog is dat scholen hier zelf in zouden moeten willen voorzien. En wel kosteloos, zodat examentrainingen niet iets voor de happy few wordt. Het meest wenselijk is evenwel dat examen doen zich juist niet tot een momentopname beperkt, maar vooral frequenter dieperliggende, verankerde kennis en vaardigheden toetst. Daar moeten we de komende jaren mee aan de slag.

Examen doen. En dan ... letterlijk de vlag uit. Mét de boekentas er aan, een mooie Nederlandse traditie die ook iets zegt over de grote waarde die wij aan het examen toekennen. Het is een mijlpaal in een mensenleven, die gelukkig door zeer velen wordt bereikt. Laat dat ook dit jaar weer zo zijn, ondanks alle kanttekeningen die bij de vormgeving van het eindexamen te maken zijn. Zet 'm op!

Laat me weten wat je ervan vindt: a.postema@stichtinglvo.nl 

 

Eerdere blogs: Welkom! en Aon de geng!

< Terug naar nieuwsoverzicht